Hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam: khai thác được nguồn tri thức tổng hợp địa lí cả về tự nhiên lẫn kinh tế – xã hội của cả nước, của các vùng lãnh thổ, trình bày và giải thích được sự phân bố sản xuất, tình hình phát triển của các ngành kinh tế.

HƯỚNG DẪN HỌC VÀ KHAI THÁC ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM

CHƯƠNG TRÌNH LỚP 12

 I. MỤC TIÊU

  Giúp hướng dẫn học sinh sử dụng được Atlat Địa lí Việt Nam: khai thác được nguồn tri thức tổng hợp địa lí cả về tự nhiên lẫn kinh tế – xã hội của cả nước, của các vùng lãnh thổ, trình bày và giải thích được sự phân bố sản xuất, tình hình phát triển của các ngành kinh tế.

II. THỜI GIAN PHỔ BIẾN VÀ THỰC HIỆN

    Từ 03 tháng 11 năm 2009 đến hết năm học

III. NỘI DUNG HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG VÀ KHAI THÁC ATLAT

1/ Các nguyên tắc cần tuân thủ khi sử dụng Atlat:

a. Phải nắm được các phép chiếu hình bản đồ cơ bản: các phép chiếu phương vị, các phép chiếu hình nón, các phép chiếu hình trụ.

b. Phải nắm được các phương pháp thể hiện các đối tượng địa lí trên bản đồ: phương pháp kí hiệu, phương pháp kí hiệu theo đường, phương pháp kí hiệu đường chuyển động, phương pháp đường đẳng trị, phương pháp chấm điểm, phương pháp khoanh vùng, phương pháp nền chất lượng, phương pháp bản đồ – biểu đồ.

c.Nắm chắc các kí hiệu chung ở trang bìa ( các kí hiệu về các đối tượng địa lí tự nhiên, địa lí kinh tế các ngành: công nghiệp, nông nghiệp …, địa lí xã hội dân cư )

d. Nắm vững các ước hiệu của những trang bản đồ chuyên ngành, như:

- Trang bản đồ khoáng sản – địa chất: các ước hiệu về địa chất, địa tầng

- Trang bản đồ khí hậu: các ước hiệu về các miền khí hậu, nhiệt độ, lượng mưa, chế độ  gió …

- Trang bản đồ đất, thực vật và động vật: ước hiệu các loại đất, các loại thảm thực vật, động vật

- Trang bản đồ dân số – dân tộc: các ước hiệu mật độ dân số, các điểm dân cư đô thị, các

  ngữ hệ và các nhóm ngôn ngữ

- Trang bản đồ nông lâm thủy sản: các ước hiệu về hiện trạng sử dụng đất, các vùng nông  nghiệp, diện tích sản lượng các loại cây và thủy sản …

- Trang bản đồ công nghiệp: các trung tâm và điểm công  nghiệp, các ngành công nghiệp

- Trang bản đồ giao thông, thương mại, du lịch: các ước hiệu chuyên ngành …

  e. Phải biết khai thác các biểu đồ của từng ngành:

- Biểu đồ giá trị tổng sản lượng của từng ngành, biểu đồ diện tích và sản lượng các ngành trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản; giá trị sản xuất công nghiệp các ngành:

+ Ở các biểu đồ cột chồng: số liệu trên đỉnh cột là số tổng, số liệu dưới bên trái là của từng phân ngành

+ Phải biết tính toán giá trị trên các biểu đồ: diện tích và sản lượng tương ứng với chiều cao của các cột theo tỉ lệ chú giải.

- Biết nhận xét biểu đồ và giải thích theo nguyên tắc:

  + Nhận xét chung theo số liệu tuyệt đối

  + Nhận xét cụ thể: lấy năm đầu làm năm gốc ( 100% ), tính tốc độ tăng của các năm sau  để so sánh, hoặc so sánh từng giai đoạn bằng cách tính giá trị gia tăng trung bình năm của từng giai đoạn

  + Giải thích trên cơ sở vận dụng kiến đã học

  f. Phải nắm vững các kiến thức cơ bản thuộc chương trình địa lí 12, ví dụ:

    - Khi tìm hiểu về khí hậu qua Atlat phải biết các kiến thức cơ bản sau: khí hậu nước ta mang  tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa, có sự phân hóa theo không gian, theo thời gian và theo độ cao địa hình.

    - Khi tìm hiểu về đất trồng qua Atlat phải biết đất trồng nước ta phân hóa đa dạng với hai hệ đất chính: hệ đất phù sa ở đồng bằng và hệ đất feralit ở đồi núi

  g. Phải biết phân tích mối quan hệ giữa các đối tượng địa lí:

    - Những mối liên hệ địa lí đơn giản nhất là những mối liên hệ địa lí về vị trí trong không gian  giữa các đối tượng địa lí, những mối liên hệ này thể hiện trực tiếp, rõ ràng trên bản đồ: như  mô tả một dòng sông

- Những mối liên hệ địa lí không thể hiện trực tiếp rõ ràng trên bản đồ: trường hợp này không chỉ dựa vào bản đồ mà còn phải dựa vào kiến thức địa lí của bản thân, nhất là những hiểu biết về các quy luật địa lí. Những mối liên hệ địa lí này có thể phân thành các loại sau:

  + Những mối liên hệ giữa các hiện tượng tự nhiên với nhau: như giữa khí hậu với vĩ độ địa lí, với địa hình, với các biển và dòng biển

  + Những mối liên hệ giữa các hiện tượng địa lí kinh tế với nhau: như các nhà máy chế biến lâm sản ở các cửa sông liên quan với việc khai thác gỗ ở vùng đầu nguồn, nhà máy chế biến đường liên quan với vùng nguyên liệu

      + Những mối liên hệ giữa tự nhiên và kinh tế: sử dụng các đồng cỏ để chăn nuôi, sử dụng  

          thác nước làm thủy điện …

         Cần lưu ý: trong khi tìm hiểu địa lí đất nước, khu vực, các dạng liên hệ địa lí khác nhau trên  

          không tách rời nhau, mà luôn kết hợp, gắn bó với nhau.

  h. Phải nắm được mục đích - yêu cầu khi sử dụng Atlat để tìm kiếm và rút ra những thông tin cần thiết và nhanh, phải biết sử dụng Atlat cho từng câu hỏi:

    - Tất cả các câu hỏi có yêu cầu trình bày về phân bố sản xuất, hoặc có yêu cầu ngành đó ở đâu, vì sao ở đó, trình bày các trung tâm kinh tế … đều có thể sử dụng Atalt.

    -Tất cả các câu hỏi có yêu cầu trình bày tình hình phát triển sản xuất, quá trình phát triển ngành đều có thể tìm thấy số liệu ở các biểu đồ trong từng trang Atlat, khỏi phải nhớ số liệu  máy móc

   - Tùy thuộc vào các dạng câu hỏi với các yêu cầu khác nhau mà ta có thể sử dụng một trang  Atlat hoặc nhiều trang khác nhau:

              + Có những câu hỏi chỉ cần sử dụng một trang Atlat như : trình bày nguồn tài nguyên khoáng sản, nêu nhận xét về sự phân bố của chúng. Hoặc nhận xét về tình hình phân bố dân cư, nêu nguyên nhân, hậu quả và hướng giải quyết sự phân bố dân cư.

              + Có những câu hỏi cần dùng nhiều trang Atlat như những câu hỏi đánh giá thế mạnh một  ngành, thế mạnh một vùng, ví dụ Đánh giá tiềm năng để phát triển ngành công nghiệp nước ta phải sử dụng:

- trang bản đồ tự nhiên à phân tích ảnh hưởng của địa hình, sông ngòi …

- trang bản đồ khoáng sản, lâm sản à thấy khả năng phát triển ngành công nghiệp nặng

- trang bản đồ nông nghiệp à thấy khả năng phát triển ngành công nghiệp nhẹ

- trang bản đồ dân cư à thấy lực lượng lao động

- trang bản đồ giao thông vận tải à thấy kết cấu hạ tầng


2/ Các bước thực hiện:

  - Phổ biến chuyên đề qua các buổi sinh hoạt nhóm bộ môn.

  - Giáo viên thực hiện việc hướng dẫn cho học sinh thông qua các tiết dạy trên lớp trong từng  bài cụ thể.


 Nhóm Địa lí