Môn hoá là một học về sự biến đổi chất , một môn học thực nghiệm  cho HS thấy hiện tượng xảy ra , để rồi tư duy giải thích  bản chất của một sự vật,vì vậy môn hoá cần phải có thí nghiệm ,thực hành (thí nghiệm biểu diển ,cả thí nghiệm thực hành )

Tröôøng THPT Phan Boäi Chaâu

           Toå hoùa

Chuyên đề

THÍ NGHIỆM, THỰC HÀNH

TRONG TRƯỜNG PTTH PHAN BỘI CHÂU

 

     A/  ĐẶC ĐIỂM CHUNG

         I/  Đặc điểm bộ môn hoáhọc     :

           Môn hoá là một học về sự biến đổi chất , một môn học thực nghiệm  cho HS thấy hiện tượng xảy ra , để rồi tư duy giải thích  bản chất của một sự vật,vì vậy môn hoá cần :

+ Phải có thí nghiệm ,thực hành (thí nghiệm biểu diển ,cả thí nghiệm thực hành )

+ Thí nghiệm biểu diển ngay trong các tiết lên lớp để HS nắm bắt các hiện tượng từ đó tư duy giải quyết bản chất để tìm, sáng tạo ra cái mới .

+ Thí nghiệm thực hành để HS kiểm chứng lại và tin tưởng vào lí thuyết đã học nhằm cũng cố niềm tin vào khoa học vào thầy cô giảng dạy và gây hứng thú trong việc học môn hoá

+ Là bộ môn có liên quan đến các môn  khác , đến nhận thức xã hội , cũng cố quan điểm triết học Mác - Lênin về duy vật biện chứng, làm cho con người nhận thức đúng đắn hơn về sự vận động của xã hội và các quy luật vận động của nó .

  Chính vì vậy thí nghiệm thực hành trong bộ môn hoá là điều cần thiết không thể thiếu được trong quá trình giảng dạy môn hoá

        II/   Đặc điểm chung của trường PTTH PBC

             1/ Đặc điểm chung về thực hiện kế hoạch :

         Trường PTTH PBC là một trong 4 trường phân ban thí điểm của tỉnh khánh hoà  nhằm thực hiện phân luồng HS từ cấp PTTH để các HS phát huy năng hiếu chuyên biệt , khả năng tư duy của từng HS nhằm phát triển theo hướng tích cực của mỗi cá nhân HS để phát hiện và đào tạo bồi dưỡng nhân tài cho thế hệ tương lai.

    • Đã thực hiện nhiều năm phân ban thí điểm từ năm học 1995
    • Năm 2000  2003 đã thực hiện cải cách phân ban Năm 2003 đến nay thực hiện phân ban thí điểm.

             2/ Đặc điểm HS :

                +   HS đa phần ở thị xã ,và các xã vùng lân cận ( thuộc khu vực 2 NT)

                +   HS được thi tuyển kết hợp với xét tuyển  vào từ lớp 10 nên có số HS khá giỏi tương đối cao so với một số trường bạn PTTH trong TX

                +  Dựa trên điểm thi tuyển 2 môn Văn ,Toán để xếp ban  A,C hoặc CB

Năm học 2007-2008    

    Khối 10    ban A có 10 lớp , ban C  1 lớp ,  ban CB   7lớp

    Khối 11    ban A   10 lớp , ban C 2 lớp ,  ban CB  4 lớp 

    Khối 12    ban A  11 lớp , ban C  3 lớp

Thực hiện dạy theo phân phối chương trình của từng ban ,ngoài ra còn được học tự chọn theo chương trình bám sát

+ Với tổ chức của một phân ban thí nghiệm thực hành phải phù hợp với đối tượng từng ban ,từng lớp

+ Hiện nay HS ít thích thí nghiệm thực hành nghiên cứu mà thích thí nghiệm thực hành để khỏi học bài,  xem tiết thực hành là tiết giải lao thư giản, nên việc thí nghiệm thực hành đòi hỏi phải gây cho HS thích thú, hứng thú ,bổ ích mang tính kiểm chứng thực dụng và sáng tạo

              3/ Đặc điểm GV tổ HOÁ:

+  GV đa phần trẻ ,nhiệt tình trong giảng dạy

+  GV được đào tạo mới, nắm bắt được các công nghệ mới rất thuận tiện trong công việc dạy và thí nghiệm thực hành

+  Các hoá chất cơ bản tương đối đầy đủ ,có phòng bộ môn

+ GV dạy đủ giờ , có thời gian nghiên cứu chuẩn bị làm thí nghiệm

+ Có sự quan tâm chỉ đạo của ban giám hiệu , tổ trưởng bộ môn về thí nghiệm thực hành (thí nghiệm thực hành được xem như là sử dụng đồ dùng dạy học )

             4/  Kết quả các năm qua đã sử dụng đồ dùng dạy học môn hoá:

                    - Đã thực hiện  khoảng 80%

  - Thực hiện thí nghiệm thực hành:

  + Thí nghiệm biểu diển trên lớp trong các bài học  70%

  + Thí nghiệm thực hành HS được làm 100%

  + Các tiết thực hành theo quy định thực hiện khoảng 90%

 

     B/ KẾ HOẠCH THỰC HIỆN : (TN biểu diển và TN thực hành  năm học 2007-2008)

               I/  Thí nghiệm biểu diển trong các bài dạy thực hiện trên lớp :

     Khối 10 : Ban A CBA,B  35 tuần . Chương 3,4,5,6,7  có tối thiểu 25 thí nghiệm

                                         Ban C   35 tuần  . Chương3,4,5,6,7    có tối thiểu  20 thí nghiệm

     Khôi11 :Ban A  và CBA,B   35 tuần  chương 1,2,3,4,6,7,8,9 Có tối thiểu 35 thí nghiệm

                                    Ban C      35tuần      chương 1,2,3,4,7,8,9  có  tối thiểu 25 thí nghiệm

     Khối 12:  Ban A     35tuần  chương 1,2,4,5,6,7      có tối thiểu 30 thí nghiệm

                                      Ban C     35tuần  chương1,2,3,4,5,7,8,9  có tối thiểu 30 thí nghiệm

                             

            II/    Thực hiện thí nghiệm thực hành: (thí nghiệm 45 phút)

                     Khối10A, CBA,CBB :             HKI:1  tiết                        HKII:  7 tiết

                     Khối10C                    :              HKI:1  tiết                        HKII:  5 tiết

                     Khối11A, CBA, CBB:             HKI :2 tiết .                      HKII : 5tiết

                     Khối11C                                   HKI :2 tiết .                      HKII : 4 tiết.

                     Khối12A  :                                HKI : 4  tiết                      HKII  : 5 tiết

                     Khối12C  :                                HKI :2  tiết                        HKII  : 2 tiết

 

           III/    Tổ chức thực hiện :

              1/ Thông qua Tổ kế hoạch thực hiện – lập phân phối thí nghiệm thực hành bao gồm các thí nghiệm biễu diễn và thí nghiêm thực hành theo phân phối chương trình .Để mọi thành viên trong tổ có kế hoạch chủ động trong việc thực hiện thí nghiệm trên lớp và thí nghiệm thực hành theo phân phối chương trình

              2/ GV dạy lớp nào chịu trách nhiệm lớp đó về thực hiện thí nghiệm trên lớp và thí nghiệm thực hành theo phân phối chương trình

              3/ GV cần phải dự giờ thí nghiệm thực hành để rút ra ưu khuyết cho các tiết thực hành sau

              4/ GV phải thí nghiệm thực hành trước ,các hiện tượng phải chính xác

              5/ GV cần phải thí nghiệm nghiên cứu một số thí nghiệm chứng  minh khác trong chương trình để khẳng  định tính đúng đắn của các hiện tượng đã nêu trong sách GK

  Ví dụ :  dùng xilen tác dụng với dd KMnO4 thay cho toluen

            Có như thế GV mới tự tin khi trình bày các hiện tượng và giải thích các hiện tượng đó, như vậy thực hiện thí nghiệm trên lớp trong từng bài dạy và thí nghiệm thực hành theo phân phối chương trình giúp cho GV và HS nâng cao về nhận thức bộ môn, thích thí nghiệm hơn vì hiện nay một số GV ít thích TN vì mất thời gian chuẩn bị chỉ thích trình bày qua lí thuyết thực hiện thí nghiệm trên lớp qua bài dạy và thí nghiệm thực hành theo phân phối chương trình có tính đối phó , chưa thực sự là TN thực hành cho HS thích thú để học tập.

          IV/ Chỉ đạo thực hiện :

               1/ Các tiết dạy trên lớp trong bài dạy có TN đơn giản dể làm thì phải làm TN biểu diễn (như đồ dùng dạy học )

         + Phải chuẩn bị giới thiệu một số chất cụ thể để HS nắm được tính vật lí của chất đó như màu sắc , trạng thái

         + Những bài có tính chất ứng dụng và thực tế phải giới thiệu chất đó cụ thể rõ ràng để Hs nắm chắc và nhìn thấy chất đó Ví dụ : học bài phân bón phải có một số phân bón cụ thể như phân đạm ,phân urê ,phân NPK ….

            2/ Các tiết thí nghiệm thực hành theo phân phối chương trình cần :

             + Thực hành chủ yếu tại phòng TN              

             +  GV nghiên cứu dụng cụ , hóa chất của PTN và phải thực hiện trước ,chuẩn bị trước

             + Chuẩn bị giới thiệu cách làm cho khoa học ,chính xác , tiết kiệm  và đúng với lí thuyết

      Đối với HS

            + Chia nhóm HS cho hợp lí để thực hiện thí nghiệm

            +  Theo dõi HS trong quá trình TN

            +  Để thời gian HS viết trường trình TN ngay tại lớp

            +Yêu cầu :phải bảo đảm tính trung thực , nếu có sai hiện tượng so với lí thuyết thì phải nghiên  cứu nguyên nhân hoặc nhờ GV  tư vấn .

            + Thu dọn TN làm vệ sinh

 

       C/ TIẾN HÀNH THỰC HIỆN THÍ NGHIỆM :

  ( thực hiện TN trong tiết dạy trên lớp và TN thực hành theo phân phối chương trình)

            I/ Tiến hành thí nghiệm trong tiết dạy trên lớp :

            +  Khi giảng dạy một tiết hoá cân phải nghiên cứu các TN biễu diễn ,cần làm TN nào có tác dụng tích cực đối với HS, không mất thời gian ,không ảnh hưởng đến thời gian của tiết dạy và có tính liên hoàn trong bài dạy.

            + GV chuẩn bị dụng cụ ,hoá chất gọn nhẹ (tránh TN phức tạp khó thực hiện )

            + GV phải biễu diễn thành công .

            + Chỉ dùng 1, 2 TN dùng cho toàn bài dạy (cả lí,hoá tính )

        Ví dụ :khi dạy bài SO2

    • GV có thể đưa phần điều chế lên trước

                     Dùng Na2SO3 với HCl để điều chế ra khí SO2

                  -    Sau đó dạy phần tính chất vật lí và tính chất hoá học của SO2

                    + Dùng khí SO2 thu được để hướng dẫn lí tính (trạng thái , màu sắc ,tính tan …)

                    + Dùng khí SO2 để làm tiếp một số hoá tính  trong bài dạy ( tác dụng với  quỳ tím ẩm ,dd Br2 , thuốc tím  )

    • Phần điều chế SO2 chỉ nói thêm một số cách điều chế khác

              Vì vậy từng bài dạy cân phải có thí nghiệm ,nghiên cứu thực hiện theo hướng này,thì bài dạy trên lớp HS sẽ hứng thú ,thích học hơn . Đa phần HS tiếp thu môn hoá chậm ,ít thích học môn Hoá HS học môn Hoá mau quên,vì phải nhớ công thức ,phải viết đúng kí hiệu ,phải thực hiện đúng PTPƯ xãy ra theo một qui luật nhất định của nó ,như một số qui luật của xã hội xãy ra hằng ngày ,rồi mới giải thích bản chất vận động của các qui luật trong hoá học .Cho nên trong dạy hoá học phải thực hành thí nghiệm xem như là điều bắt buộc có như thế HS mới thích học mới nâng dần chất lượng môn hoá băt đầu từ sự thích phương pháp giảng dạy của GV ,sự nhiệt tình dạy của GV , phong cách của GV dẫn đến yêu thích học bộ môn .Nói cách khác HS học tốt bộ môn nào đó thì HS đó trước hết nó yêu mến GV ,đồng cảm với GV từ đó dần dần nó yêu mến môn học đó ,đối với môn Hoá trước hết là phương pháp giảng dạy trong đó phải có TN là trực quan sinh động hình thành lòng tự tin ,tin yêu về môn học thì HS sẽ học tốt hơn.

           II/    Tiến hành thực hiện thí nghiệm thực hành theo ppct

                     (hướng dẫn HS làm thí nghiệm thực hành ) .

                      Để tiến hành thí nghiệm 1 tiết thí nghiệm thực hành GV cần :

                  + Báo trước cho HS biết ,ngày giờ làm thí nghiệm ,những yêu cầu của GV đối với HS

               1/ GV chuẩn bị :

    • Nghiên cứu bài TNTH cho kỹ
    • GV cần phải làm trước ,để có thao tác chuẩn chính xác , kiểm chứng trước tính đúng đắn của sách GK
    • Chuẩn bị chia nhóm HS cho phù hợp tâm sinh lí của từng nhóm ( có cả nam và nữ ,có cả HS học yếu và khá)
    • Chuẩn bị đủ các  thí nghiệm cho mỗi nhóm (chỉ chuẩn bị cho các thí nghiệm của tiết thí nghiệm đó mà thôi )
    • Chuẩn bị đủ các hoá chất chung cho HS cần sử dụng ( hóa chất được chia thành 6 nhóm,  được cho vào chai nhỏ giọt để dễ bảo quản và tiết kiệm hóa chất , tiết kiệm thời gian chuẩn bị).
    • Chuẩn bị đủ các kiến thức liên quan để giải tư vấn cho HS trong quá trình TN
    • Chuẩn bị tâm lí trước khi thực hành (tránh cáu gắt ,bực bội …) vì TNTH là môn khoa học làm cho con người có tính kiên nhẫn ,trầm tĩnh ,kiên trì và tự tin
    • Chuẩn bị  đủ trang phục cho buổi TN (áo TN , găng tay..)
    • Chuẩn bị đủ các các hoá chất phòng cháy ,lường trước các sự cố xảy ra ngoài ý muốn
    • Nhắc nhỡ HS thực hiện đúng nội qui khi làm TN (không được quậy phá, nghịch vô ý thức trong khi làm TN…mục đích để bảo đảm an toàn khi TN.

                2/ Đối với HS :

               ( thường lớp chia thành 10 đến 11 nhóm ( 2 nhóm sử dụng một cụm hóa chất )

    • Xem trước bài TNTH ,nắm rõ tương đối chính xác các TN
    • Bài các bài TN nào GV nên qui định trước
    • Yêu cầu HS giúp đỡ GV chuẩn bị làm bài TN như chuẩn bị nước sạch ,chùi rửa các ống nghiệm ,sắp sẵn các bộ TN cho từng nhóm …
    • Chuẩn bị giấy đúng yêu cầu để viết trường trình cuối buổi làm TN .

 

         D/         MỘT VÍ  DỤ CỤ THỂ TIẾN HÀNH TIẾT THỰC HÀNH

                lớp 12   Bài thực hành số  6 :

        TÍNH CHẤT HÓA HỌC CỦA CROM, SẮT ĐỒNG VÀ NHỮNG HỢP CHẤT CỦA CHÚNG

              1.Mục tiêu: Khắc sâu những tính chất hóa học của các kim loại Cr, Fe, cu và những hợp chất của chúng bằng những thí nghiệm thực hành.

            Rèn luyện thao tác thí nghiệm an toàn có hiệu quả

             2.chuẩn bị:

           GV chuẩn bị mẫu tường trình thí nghiệm có ghi sẵn cách tiến hành phổ biến trước cho HS

                 Pha sẵn hóa chất cho vào chai nhỏ giọt và chai và chia  thành 6 nhóm

           HỌC SINH :

          Nghiên cứu các thí nghiệm về  mục tiêu cách tiến hành và dự đoán hiện tượng thí nghiệm

            3. Hoạt động trên phòng thí nghiệm

Hoạt động của thầy

Hoạt động của trò

1/ GV ổn định chổ ngồi các nhóm làm TN

 

2/   GV  yêu cầu nêu các tiến hành TN và mục đích của mỗi TN 

 

 

GV hướng dẫn để tiết kiệm hóa chất mỗi ml xem như 1 giọt và vì hợp chất Cr gây ô nhiễm nguồn nước nên phải gom chất thải cho vào chai

GV chú ý HS ống nghiệm dùng điều chế Fe(OH)2 phải thật sạch

 

HS nêu cấc tiến hành mỗi thí nghiệm

  *  Mục đích  yêu cầu của TN:

                  TN 1 :Mục đích Chứng minh K2Cr2O7 trong môi trường axit  có tính oxihóa:

 

 

  TN 2 : (làm thêm thí nghiệm chứng  minh  Fe(OH)2 dễ bị oxi không khí oxihoá)

                  Mục đích : điều chế Fe(OH)2 và Fe(OH)3 và chứng minh chúng có tính bazơ

Chứng minh Fe(OH)2 dễ bị oxi không khí oxihoá

TN 3:  Mục đích: CM Fe3+ có tính oxihoa .

TN 4: Mục đích : chứng minh đồng có tính khử yếu.

    3/ Hướng dẫn cách viết trường trình :

Yêu cầu : + giấy theo mẫu ( nôp sau buổi thưc hành)

 

 

4/ Thu dọn các dụng cụ hoá chất

                 5/ GV nhận xét tiết học

 

 

           Tiết thí nghiệm thực hành chủ yếu HS làm theo sự yêu cầu thực hiện TN mà GV đã qui định , có sự tư vấn ,hướng dẫn của GV,  để HS làm, kiểm chứng lại các TN mà người ta đã thực hiện từ đó tin tưởng vào bài học ,trong quá trình làm HS sẽ tư duy phát hiện ra cái mới(đối với HS) từ đó thúc đẩy việc thích học bộ môn Hoá học hơn nữa ,nếu HS có làm sai không đúng như  sách GK đã TN thì HS cũng thấy thắc mắc từ đó hình thành nên lối tư duy độc lập cho các HS qua tiết TNTH .

     Để tiến hành TNTH cho có hiệu quả tốt hơn thì tương lai gần đây cần phải có giáo viên TNTH chuyên trách để hướng dẫn Hs TN sau khi HS đã được học lí thuyết trên lớp do GV dạy lí thuyết thực hiện ,khi đó mới có sự so sánh kiểm chứng giữa lí thuyết với thực hành TN ,giữa 2 GV (LT- TH) để rồi điều chỉnh nâng cao dần chất lượng giảng dạy,  đồng thời HS quen dần với lối thực hành làm cho HS năng động hơn và đưa thực hành nhiều hơn trong các bộ môn của trường PTTH để chuẩn bị tương lai cho HS quen dần với lối đổi mới phương pháp đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội trong những năm tới để đủ sức thực hiện công nghiệp hoá ,hiện đại hoá đất nước , hội nhập khu vực và thế giới.

       Trong quá trình thực hiện chuyên đề chắc chắn sẽ còn nhiều thiếu sót trong lí thuyết cũng như trong thực hiện ,cần phải có sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp của cả HS để rút ra kinh nghiệm điều chỉnh cho việc thực hiện TNTH hoàn thiện hơn ,đồng thời bổ sung phần lí thuyết cho chuyên đề này được súc tích hơn, có cái nhìn thực tế hơn trong thí nghiệm biểu diễn và TNTH để cho TN có tính bắt buộc cao và có tính ứng dụng rộng rãi đều khắp trong trường PTTH